RSS
 

Sprawa karna a dostęp do akt.

11 paź

 Przeglądanie akt sprawy karnej

Media obiegła ostatnio wieść, połączona z anonimowym komentarzem policjanta. O co chodzi – w pewnej miejscowości policja i prokuratura, według oczywiście relacji prasowej, odmawiają rodzicom zmarłego w wypadku syna informacji o sprawcy i sprawie. Anonimowy komentarz podkręca sytuację, sugerując, iż jest atmosfera do „ukręcenia” sprawy. Nie napiszę gdzie i kto, bo nie o to chodzi. Chodzi o status pokrzywdzonego i dostęp do akt.

Sprawy o wypadek drogowy są dosyć ciekawym przypadkiem, gdyż nie zawsze wiadomo kto jest sprawcą, a kto pokrzywdzonym, częstokroć decyduje o tym opinia biegłego, a uprawnienia są w praktyce realizowane dopiero gdy sprawcy przedstawiono zarzut, a pokrzywdzonego przesłuchano jako właśnie pokrzywdzonego. Należy tu jednak pamiętać, że przedmiotem tego przestępstwa jest bezpieczeństwo w komunikacji, a ubocznym przedmiotem jest zdrowie lub życie.

Wyjaśnić trzeba, iż pokrzywdzonym jest zgodnie z art. 49 kodeksu postępowania karnego, osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.

Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba nieporadna, w szczególności ze względu na wiek lub stan zdrowia, jego prawa może wykonywać osoba, pod której pieczą pokrzywdzony pozostaje.

W razie śmierci pokrzywdzonego prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać osoby najbliższe, a w wypadku ich braku lub nieujawnienia – prokurator, działając z urzędu.

Co na to przepisy.

Dostęp do akt w procesie karnym reguluje art. 156 kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z §1 stronom, podmiotowi określonemu w art. 416, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej i daje możność sporządzenia z nich odpisów. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom.

Dostęp do akt w postępowaniu przygotowawczym uregulowany jest w §5 art.156 kpk, który ogranicza dostęp do akt od zgody prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Zgodnie z tym paragrafem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów i kserokopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kserokopie tylko za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom.

Dodatkowe uregulowanie znajduje się w §5a, który ogranicza możliwość organów prowadzących postępowanie przygotowawcze do utajnienia akt, uniezależniając dostęp do akt od zgody prowadzącego postępowanie, chyba, że zachodzi szczególny przypadek wymieniony w tym paragrafie. Akta sprawy w toku postępowania przygotowawczego udostępnia się podejrzanemu i jego obrońcy w części zawierającej dowody wskazane we wniosku o zastosowanie albo przedłużenie tymczasowego aresztowania oraz wymienione w postanowieniu o zastosowaniu lub przedłużeniu tymczasowego aresztowania.

Prokurator może odmówić zgody na udostępnienie akt w tej części tylko wówczas, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że narażałoby to na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia pokrzywdzonego lub innego uczestnika postępowania, groziłoby zniszczeniem lub ukryciem dowodów albo tworzeniem dowodów fałszywych, groziłoby uniemożliwieniem ustalenia i ujęcia współsprawcy czynu zarzucanego podejrzanemu lub sprawców innych czynów ujawnionych w toku postępowania, ujawniałoby prowadzone czynności operacyjno-rozpoznawcze lub zagrażałoby utrudnieniem postępowania przygotowawczego w inny bezprawny sposób.

Niestety, odpowiednio stosowany, §5a nie dotyczy pokrzywdzonego.

Nie można natomiast odmówić stronie, jaką jest przecież pokrzywdzony, zezwolenia na sporządzenie odpisu protokołu czynności, w której strona uczestniczyła lub miała prawo uczestniczyć, jak również dokumentu pochodzącego od niej lub sporządzonego z jej udziałem

Uregulowaniem, który jako akt wykonawczy do Ustawy o Prokuraturze, bliżej reguluje dostęp do akt postępowania przygotowawczego jest Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 roku Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury.

Zgodnie z §158 Regulaminu w postępowaniu przygotowawczym uwzględnienie i odmowa udostępnienia akt, sporządzenie z nich odpisów i kserokopii oraz odpłatne wydanie uwierzytelnionych odpisów lub kserokopii następuje w formie zarządzenia, które wymaga pisemnego uzasadnienia. Prokurator, rozpoznając wniosek strony lub jej przedstawiciela procesowego lub ustawowego, ma na uwadze dobro postępowania przygotowawczego, a w przypadku wniosku innej osoby, nadto uzasadniony interes społeczny, a także ważny interes prywatny oraz prawa osób trzecich. Do prokuratora należy decyzja co do udostępnienia akt także wtedy, gdyż powierzył prowadzenie śledztwa Policji lub innemu organowi, a także wtedy gdy przesłał akta do sądu w celu wykonania czynności zastrzeżonych dla sądu w postępowaniu przygotowawczym.

Jak widać, organy prowadzące mogą odmówić dostępu do akt postępowania przygotowawczego, także wtedy, gdy ktoś jest pokrzywdzonym. Prowadzący postępowanie, powinien przy odmowie udostępnienia akt kierować się przesłankami, jakimi winien kierować prokurator zgodnie z Rozporządzeniem.

Czy jednak jesteśmy całkowicie bezsilni, gdy zgłaszając się do jednostki Policji lub Prokuratury w celu przejrzenia akt, akt tych odmawia się nam. Oczywiście, że nie. Zgodnie z art. 159 kpk odmowa udostępnienia akt następuje w drodze zarządzenia, które można zaskarżyć – na zarządzenie prowadzącego postępowanie do prokuratora nadzorującego, a na zarządzenie prokuratora do prokuratora bezpośrednio przełożonego nad prokuratorem, który wydał zarządzenie. Zarządzenie, z uwagi na prawo do jego zaskarżenia, powinno mieć nie tylko formę pisemną, ale także posiadać uzasadnienie.

W mojej ocenie, jeśli zachodzą podstawy do zakończenia postępowania, w sytuacji gdy podejrzany w sprawie może (ale nie zawsze chce) zrealizować swoje prawo do końcowego zaznajomienia z aktami postępowania, także pokrzywdzony nie powinien spotkać się z odmową udostępnienia akt, które przecież za chwilę trafią do sądu. Jeśli postępowanie umorzono, pokrzywdzonego może bez ograniczeń przeglądać akta postępowania, gdyż ma do tego prawo niezależne od zgody. Należy jednak pamiętać, że w postępowaniu przed sądem pokrzywdzony nie stroną, jeśli nie występuje jako oskarżyciel posiłkowy, prywatny lub powód cywilny, więc warto złożyć oświadczenie o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego, chociażby także po to by mieć możliwość działania w toku postępowania sądowego.

Te i inne informacje na temat prawa dostępne także na stronach www.consilior.pl

 

 

 
Brak komentarzy

Napisane przez w kategorii Bez kategorii, Ogólne, Prawo karne

 

Tags: , , , , , , , , ,

Dodaj komentarz

 

 
 

  • RSS